Mobil ilova o‘rniga Telegram Mini App: bizning tajriba

Tasavvur qiling: to‘rtta yigit Chilonzorda kvartira ijaraga olgan. Kimdir oziq-ovqat olgan, kimdir svet uchun to‘lagan, kimdir uchinchi haftadirki axlat chiqarmayapti. Xarajat va navbatlarni adolatli taqsimlash uchun biz Xonadosh’ni qildik. Va birinchi savol shu bo‘ldi: do‘kondagi ilova yoki Telegram ichidagi nimadir?

Ilova qilsak, bittasi uni yuklab oladi, ikkinchisi “keyin ko‘raman” deydi, ikkitasi esa umuman o‘rnatmaydi. Barcha qo‘shnilar kerak bo‘lgan servis shu qadamda o‘ladi. Telegram’dagi umumiy chat esa ularda allaqachon bor. Shuning uchun Mini App va uning yonida bot qildik.

Marketingsiz aytganda Mini App nima

Bu bot ichidagi tugma yoki havola orqali Telegram ichida ochiladigan oddiy veb-ilova. Telegram unga foydalanuvchi ma’lumotlari, bezak mavzusi, tilni uzatadi. Odam uchun bu sayt emas, messenjer ichidagi ekrandek ko‘rinadi.

Saytdan asosiy farqi: odam allaqachon avtorizatsiyadan o‘tgan. Na SMS, na parol, na “Google orqali kirish” kerak. Ochdi va ishlayapti.

Xonadosh’da bot va Mini App bog‘lamasi taxminan shunday ko‘rinadi. Bot eslatadi, murakkab ekranlar (hisob-kitoblar, navbatchilik jadvali) esa ilovada ochiladi.

Ismlar va summalar shartli, lekin ssenariy aynan shunday: eslatmalar uchun bot javob beradi, ekran talab qiladigan hamma narsa esa Mini App’da yashaydi.

Uchta loyiha, uchta sabab

Xonadosh. Frontda React 18 va Vite, backendda Django 6 va DRF, aiogram 3’dagi bot. Interfeys uchun ekranlar iOS va Android’dagi tug‘ma Telegram’dek ko‘rinishi uchun @telegram-apps/telegram-ui komponentlar kutubxonasini oldik. Mini App’ni tanlash sababi: mahsulot faqat barcha qo‘shnilar foydalansa ishlaydi.

İstanbul EKU. Toshkent, Samarqand va Urganchdagi EKU klinikalari tarmog‘i. Bemorlar uchun ilova Next.js 15’da Mini App sifatida @istanbul_eku_bot bot bilan qilingan: xizmatlar, qabulga yozilish, rus va o‘zbek tillarida foydali materiallar. Bemorga klinikani do‘konda qidirish kerak emas, bunday nozik mavzu uchun esa bu muhim: ilova telefonning bosh ekranida turmaydi, uni Telegram’dan ochishadi.

UstozTop. Nuxt 3 va Django’dagi repetitorlar marketpleysi. UstozTop ham sayt, ham Mini App sifatida ishlaydi. Kod bitta: Google qidiruvidan odam saytga tushadi, Telegram-kanaldan esa messenjer ichidagi o‘sha katalogga.

9:41ustoztop.uz

Mini App ilovadan qayerda yutadi

O‘zbekiston uchun “Tarqatish” qatori ayniqsa og‘ir. Auditoriya allaqachon Telegram’da va 20 000 obunachili kanaldagi Mini App havolasi “ilovani yuklab oling” degan iltimosdan yaxshiroq ishlaydi.

Biz qoqilgan cheklovlar

Push-bildirishnomalar yo‘q

Faqat botdan xabarlar bor. Xonadosh’da bot orqali eslatmalar zanjirini qildik va ular ishlaydi. Lekin foydalanuvchi botni bloklagan bo‘lsa, unga yetib borib bo‘lmaydi. Mobil ilovada esa ilova o‘rnatilgan ekan, push ishlaydi.

Interfeys begona oynada yashaydi

Odatiy holatda vertikal svayp Mini App’ni yig‘ib qo‘yadi. Agar sizda ro‘yxat yoki xarita bo‘lsa, foydalanuvchi ilovani tasodifan yopib qo‘yaveradi. Bot API 7.7’dan disableVerticalSwipes() metodi paydo bo‘ldi, lekin Telegram’ning eski versiyalarida u shunchaki yo‘q va kod buni ko‘tara olishi kerak. iOS’da kiritish maydonlarini to‘sib qo‘yadigan klaviatura va o‘z routeringizga qo‘lda ulash kerak bo‘lgan “Orqaga” tugmasi bilan alohida hikoya.

Telegram har xil bo‘ladi

Bitta Mini App iPhone’dagi, Android’dagi Telegram’da, Telegram Desktop’da va veb-versiyada ochiladi. Ular o‘zini har xil tutadi. Desktop’da oyna kichik va telefondagidek cho‘zilmaydi. Mavzu ranglari foydalanuvchi sozlamalaridan keladi va agar qayerdadir oq fonni qattiq yozib qo‘ygan bo‘lsangiz, qorong‘i mavzudagi odamda qora ekran o‘rtasida oq dog‘ paydo bo‘ladi.

Shuning uchun Xonadosh’da Telegram bilan butun ish bitta kichik o‘ram-modulga chiqarilgan. Har bir chaqiruv joriy mijoz versiyasida metod bor-yo‘qligini tekshiradi, yo‘q bo‘lsa, jimgina oqilona narsa qiladi. Shu bilan birga, bu ishlab chiqish paytida ilovani Telegram’siz, oddiy brauzerda ochish imkonini beradi. UstozTop’da hammasi soddaroq: Nuxt-ilova Telegram ichida ochilganini tekshiradi va oynani butun ekranga yoyadi, qolgan jihatdan esa bu o‘sha sayt.

To‘lov

Telegram ichidagi raqamli tovarlar uchun Telegram’ning o‘z qoidalari amal qiladi, u yerda Telegram Stars kerak. Xizmatlar va jismoniy tovarlar uchun to‘lov provayderlarini ulash yoki Click va Payme’ga yo‘naltirish mumkin. Bu hal bo‘ladi, lekin to‘lov sxemasini ishga tushirishdan bir hafta oldin emas, ishlab chiqish boshlanishidan oldin o‘ylab chiqish kerak.

Avtorizatsiya xavfsizligi

Xonadosh backendida tekshiruv taxminan shunday ko‘rinadi (aiogram tayyor funksiya beradi):

from aiogram.utils.web_app import check_webapp_signature

if not check_webapp_signature(settings.BOT_TOKEN, init_data):
    raise AuthenticationFailed("Invalid initData signature")
if time.time() - int(parsed["auth_date"]) > settings.INIT_DATA_MAX_AGE_SECONDS:
    raise AuthenticationFailed("initData expired, reopen the app")

Besh qator, lekin ularsiz qolgan hamma narsa ma’nosiz.

Qachon baribir haqiqiy ilova kerak

Men mobil ilovalarga qarshi emasman, bu mening asosiy ishim. Mana ilova qilishni o‘zim qachon maslahat beraman:

• oflayn kerak: kitob, ma’lumotnoma, internetsiz safarlar uchun ilova;
• fon kerak: treking, budilniklar, aniq yetib boradigan push;
• kamera, Bluetooth, fayllar bilan faol ishlash;
• auditoriya faqat O‘zbekistonda emas va hamma ham Telegram’da o‘tirmaydi;
• App Store va Google Play’da yashashi kerak bo‘lgan pullik raqamli kontent.

Masalan, 15 tildagi pullik o‘z-o‘ziga yordam kitobi Foydali Nuqtalar — klassik mobil ilova. U yerda Apple va Google orqali kirish, haqiqiy push-bildirishnomalar va boblarga pullik kirish kerak edi, auditoriya esa faqat Telegram’da emas. Bu loyiha haqida ilovaning do‘konlargacha bo‘lgan yo‘li maqolasida batafsil yozganman.

Hozir qanday qaror qilaman

Agar mahsulot Telegram’da allaqachon muloqot qiladigan odamlar guruhi atrofida qurilsa yoki uni haftada bir-ikki marta ochishsa, Mini App’dan boshlayman. Bu tezroq, arzonroq va g‘oyani do‘kon moderatsiyasisiz jonli foydalanuvchilarda sinaydi.

Agar yarim yildan keyin odamlarga oflayn yoki ishonchli push kerakligi ma’lum bo‘lsa, backend tayyor va mobil ilova o‘sha API’ga ikkinchi mijoz bo‘ladi. Xonadosh’da shunday ko‘zda tutganmiz: Django-backend so‘rov qayerdan kelganini bilmaydi.

İstanbul EKU bilan yanada uzoqroqqa bordik: tizimni darhol multi-tenant qilib qurdik, toki o‘sha kodda boshqa klinikalar tarmog‘i uchun o‘z boti, logotipi va xizmatlari bilan Mini App ishga tushirish mumkin bo‘lsin. Mini App uchun bu do‘kondagi ilovaga qaraganda osonroq, u yerda har bir bunday nusxa alohida chop etish va alohida moderatsiya degani.

Teskari yo‘lni, ilovadan Mini App’ga, kamroq ko‘rganman. Odatda yarim yil va ilovaga $5 000+ sarflangandan keyin hech kim botdagi tugma yetarli bo‘lganini tan olishni xohlamaydi.