Studiyada sun’iy intellekt bilan bir yil: nima tezlashdi, nima yo‘q
Bir yil oldin AI biz uchun avtoto‘ldirish o‘yinchog‘i edi. Hozir usiz birorta loyiha boshlanmaydi. Nimadan yutdik, qayerda kuyib qoldik va shundan keyin qanday qoidalar paydo bo‘lgani haqida ochiq yozaman.
Azamat AbduyaminovAsoschi, yetakchi muhandis
O‘tgan kuzda tarjima fayllariga qancha vaqt ketishini hisoblab chiqdim. Uch tilli o‘rtacha sayt har bir til uchun JSON’da 400–600 qator degani. Shajara’da esa tillar oxir-oqibat to‘rtta bo‘ldi: o‘zbek lotin, o‘zbek kirill, rus va ingliz, har biri taxminan 1300 qatordan. Ilgari bu frontend dasturchi uchun bir haftalik zerikarli ish, mijoz matnlarni o‘qib chiqqandan keyin yana ikki kunlik tuzatish edi. Hozir to‘rtala faylning birinchi qoralamasi bir oqshomda tayyor bo‘ladi.
Bu eng ko‘zga ko‘rinadigan tejov. Lekin umumiy manzara murakkabroq va men uni tafsilotlar esimdan chiqmasidan yozib qo‘ymoqchiman.
Nimadan boshlagan edik
Biz beshta odammiz: men, dizayner Murodjon, frontend dasturchi Shahzodjon, backend dasturchi Mirodil va mobil ilovalar bilan shug‘ullanadigan Samandar. Birinchi bo‘lib muharrirdagi Copilot keldi, taxminan 2023-yilda. U qatorlarni yaxshi davom ettirardi, lekin loyihani butunligicha yomon tushunardi. Keyin jamoaning bir qismi Cursor’ga o‘tdi, o‘tgan yildan beri esa asosiy vositamiz terminaldagi Claude Code: u repozitoriyni o‘qiydi, testlar va migratsiyalarni ishga tushiradi, docker-compose’ni o‘zi ochib, konteyner nega ishga tushmayotganini ko‘ra oladi.
Bu o‘tish jamoaviy qaror emas, ko‘proq epidemiyaga o‘xshardi. Kimdir agent o‘n daqiqada serializer’lar va ularga testlar yozganini ko‘rsatdi, bir oydan keyin hamma shunday ishlay boshladi.
AI qayerda haqiqatan soatlab vaqt tejaydi
Buni raqamlarda baholashga uzoq urindim. Aniq o‘lchovlarimiz yo‘q, shuning uchun quyida bir yillik loyihalarimiz bo‘yicha o‘z taassurotlarim, tadqiqot emas.
Shablon kod
Django modeli, serializer, viewset, admin’da ro‘yxatdan o‘tkazish, ruxsatlarga testlar. Bularning hammasini yuzlab marta yozganmiz va har safar biroz boshqacha. Agar namuna ko‘rsatsangiz, agent buni tekis va qo‘shni fayllar uslubida qiladi. Xonadosh’da Django 6 va DRF’dagi backend’ni 2024-yildagi o‘xshash loyihalarga qaraganda sezilarli tezroq yig‘dik.
Migratsiyalar va ma’lumot ko‘chirish
Eski bazani yangi tuzilmaga o‘tkazadigan skript odatda bir marta yoziladi va tashlab yuboriladi. Unga bir kun sarflash achinarli. AI bunday skriptni yarim soatda yozadi, biz esa yana yarim soatni bazaning nusxasida tekshirishga sarflaymiz. Tekshiruvni hech qachon o‘tkazib yubormaymiz.
Tarjimalar
Ular haqida aytib o‘tdim. Muhim izoh: modeldan chiqqan o‘zbekcha matnni odam o‘qimasdan nashr qilib bo‘lmaydi. Model o‘ va о ni chalkashtiradi, ba’zan ruschadan kalka beradi, kirill versiyasida esa gap o‘rtasida birdan lotinga o‘tib ketishi mumkin. Qoralamasi yaxshi chiqadi, yakuniy variantni baribir til egasi o‘qiydi.
AI qayerda xalaqit beradi
Endi yoqimsiz qismi.
Arxitektura
Agent bajonidil arxitektura taklif qiladi va u ishonarli ko‘rinadi. Muammo shundaki, u mijozda DevOps yo‘qligini, server Toshkentda beqaror kanal bilan turganini, yarim yildan keyin loyihani bitta odam qo‘llab-quvvatlashini bilmaydi. Shajara uchun odatiy Django o‘rniga Fastify va Drizzle’ni tanlaganimizda qarorni stol atrofidagi odamlar qabul qildi, model emas. Keyin AI buni tez amalga oshirishga yordam berdi va bu mehnatning normal taqsimoti.
Nozik xatolar
Bu yilgi eng alamli voqea Xonadosh’da bo‘ldi. Birinchi tuzatishlar aylanasidan keyin umumiy uyga qo‘shilish marshrutida guard paydo bo‘ldi: u taklif tokenini talab qilar va token bo‘lmasa, odamni «sizda uy yo‘q» ekraniga qaytarib yuborardi. Tashqaridan ozoda ko‘rinardi. Faqat «sizda uy yo‘q» ekrani qo‘shilish sahifasini aynan tokensiz ochardi, ichkaridagi havolani joylash formasi esa bu holatni allaqachon to‘g‘ri ishlay olardi. Natijada «Qo‘shilish» tugmasi shunchaki hech narsa qilmasdi.
Backend testlari yashil edi: qo‘shilish uchun POST halol 201 qaytarardi. API emas, foydalanuvchi yo‘li buzilgan edi. AI bunday xatolarni oson yaratadi, chunki har bir o‘zgarish alohida olganda mantiqiy.
“Agent aynan siz ta’riflagan narsani tuzatadi. Agar sababni emas, belgini ta’riflagan bo‘lsangiz, u belgini tuzatadi va qo‘shni ssenariyni buzadi.”
Xavfsizlik
Bu yerda bizda bir holat bo‘ldi, shundan keyin AI’ga «shunchaki tezlatkich» deb qarashni to‘xtatdim.
Ikkinchi holat yangi. O‘z saytimizdagi rasmlar uchun proksida SSRF-teshik topildi: u ixtiyoriy manzillarga so‘rovlarni o‘tkazib yuborardi. Uni kim yozganini, odammi yoki agentmi, hanuzgacha aniq bilmayman. Ehtimol, asosiy xulosa ham shu: repozitoriyda AI kodi va odam kodi bir xil ko‘rinadi, demak hammasini tekshirish kerak. Agar to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘ramasangiz, AI buzg‘unchi haqida o‘ylamaydi.
Bizda paydo bo‘lgan qoidalar
Shularning hammasidan keyin bir nechta qoidani yozib qo‘ydik. Ular oddiy va aynan shuning uchun ularga amal qilinadi.
- Agent production serverlarga va jangovar
.envfayllarga kirish olmaydi. Hech qachon. - Har bir diff’ni odam o‘qiydi, hatto «u yerda faqat tarjimalar» bo‘lsa ham.
- Agent uchun vazifa texnik topshiriq kabi yoziladi: nima qilish, nimaga tegmaslik, qanday tekshirish.
- Merge’dan oldin foydalanuvchi ssenariysini faqat testlar bilan emas, qo‘lda ham o‘tamiz.
- Git ostidagi istalgan faylga tushgan sir darhol qayta chiqariladi.
- Arxitektura qarorlarini o‘zimiz qabul qilamiz va repozitoriyga yozib qo‘yamiz.
Texnik topshiriq haqidagi band eng foydalisi bo‘lib chiqdi. Yaqindagi saytlardan biri uchun agentga yozilgan spetsifikatsiya biz bir paytlar odamlar uchun yozgan TZ’dan ham uzunroq bo‘ldi. U yerda hammasi bor edi: qaysi bo‘limlar, qaysi shriftlar, qabul qilish mezoni sifatida qaysi Lighthouse ko‘rsatkichlari va alohida «sayt AI-shablonga o‘xshamasligi kerak» chek-listi. Kulgili, lekin ishlaydi. Bu haqda Shahzodjon neyrotarmoq besh daqiqada yig‘gan saytlar haqidagi maqolada batafsil yozgan.
Mijozlar uchun nima o‘zgardi
Serializer’ni kim yozgani mijozni qiziqtirmaydi. Uni muddat, narx va sayt buzilmasligi qiziqtiradi.
- +Mayda tuzatishlarni tezroq, ko‘pincha o‘sha kuniyoq qilamiz
- +Uch til qimmat opsiya bo‘lmay qoldi
- +Testlar ko‘paydi: ularni yozishga erinmay qo‘ydik
- +Muhokama uchun prototipni bir-ikki kunda ko‘rsatish mumkin
- −Katta loyihalar muddati hamma kutgandan kamroq qisqardi
- −Review og‘irlashdi: kod ko‘p, uni o‘qish uzoqroq
- −Xatolar «ishonarliroq» bo‘lib qoldi, shuning uchun xavfliroq
- −Mijoz bilan muhokamalar avvalgidek vaqt oladi
Muddatlar haqida alohida aytaman. Enlawyer’da biz Next.js va React 19’da, Django backend bilan, uch tilda va jiddiy SEO sozlamalari bilan sayt qildik: sitemap, strukturalangan ma’lumotlar, maqolalarda mundarija. AI vyorstka va tarjimalarni tezlashtirdi. Lekin eng ko‘p vaqt amaliyot va sohalar tuzilmasiga, matnlarni yuristlar bilan kelishishga va arizalar Telegram’ga qanday tushishi kerakligiga ketdi. Bu odamlar bilan ish va uni hech qanday yordamchi qisqartirmadi.
Shu bilan birga narxlarni nolga tushirmadik va nega ekanini ochiq aytaman. Biz o‘sha narxga ko‘proq ish qila boshladik: testlar, uchinchi til, ilgari byudjet yetmagan mayda yaxshilanishlar. Landing hamon $800 dan, korporativ sayt $2,000 dan. Batafsil sayt yaratish sahifasida.
Hali ham nimani bilmayman
Yoshlarni to‘g‘ri o‘rgatayotganimizga ishonchim komil emas. Birinchi kundan agent bilan ishlayotgan junior men uning yoshimda yozganimdan tezroq ishlaydigan kod yozadi. Lekin agent xato qilganda, u har doim ham xato qayerdaligini tushunmaydi. Hozircha javobimiz shunday: AI kodini review’ni shu kodni o‘zi yoza oladigan odam qiladi. Bu kengayadimi, bilmayman.
Parallel agentlar haqida ham ishonchim yo‘q. Xonadosh’da bir vaqtda bir nechta agentni ishga tushirib ko‘rdik: biri mini-ilova ekranlarini, biri API’ni, uchinchisi botni qilardi. Tez chiqdi, lekin keyingi tuzatishlar aylanasi yig‘ishning o‘zichalik vaqt oldi. Balki vazifalarni yomon bo‘lgandirmiz.
Agar qaytadan boshlaganimizda
Sirlar va review haqidagi qoidani insidentdan keyin emas, darhol joriy qilardim. Agentga «sinab ko‘rish uchun» bo‘lsa ham arxitektura qarorlarini bermasdim, chunki keyin ishlab turgan kodni tashlash achinarli bo‘ladi. Va eng zerikarli ishdan boshlardim: tarjimalar, testlar, migratsiyalar. U yerda yutuq katta, xavf esa deyarli nol.
AI bizni kodda taxminan uchdan birga tezlashtirdi, mijozlar bilan suhbatlarda esa roppa-rosa nolga. Bu taqsimot meni qoniqtiradi.
