IT pudratchini qanday tanlash kerak va yarim yilni yo‘qotmaslik
Bizga loyiha o‘rtasida dasturchisi g‘oyib bo‘lgan mijozlar muntazam keladi. Pul to‘langan, sayt yo‘q, domen esa telefonni ko‘tarmaydigan odamning nomiga rasmiylashtirilgan. Bu hikoyalarning deyarli hammasidan pudratchini tanlash bosqichida qochish mumkin edi.
Azamat AbduyaminovAsoschi, yetakchi muhandis
O‘tgan kuzda menga kichik kompaniya egasi yozdi. Yarim yil oldin u tanishlari orqali frilanser topgan, katalogli va onlayn arizali sayt uchun 60% oldindan to‘lagan. Dastlabki ikki oy hammasi joyida edi: maketlar, test domenda demo, va’dalar. Keyin javoblar haftada bir kela boshladi. Keyin oyda bir. Keyin umuman to‘xtadi.
Mijozning qo‘lida nima qoldi: allaqachon ochilmaydigan test saytga havola. Telegram’dagi yozishma. Va frilanser «qulaylik uchun» o‘z nomiga ro‘yxatdan o‘tkazgan domen.
Kod yo‘q edi. Hostingga kirish yo‘q edi. Biz noldan boshladik, registrator orqali domenni qaytarish ham shunga kirdi va bu yana bir necha hafta oldi.
Bu odam sodda emasdi. U shunchaki pudratchini deyarli hamma tanlaydigan usulda tanlagan: tavsiya bo‘yicha, narx bo‘yicha va suhbat qanchalik yoqimli ekaniga qarab. Bu yetarli emas.
Birinchi suhbatdagi xavotirli belgilar
Men 2022-yildan beri studiya sifatida, undan oldin esa dasturchi sifatida sayt va ilovalar qilaman. Birovning ishiga mijoz ko‘zi bilan qaraganimda meni nimalar xavotirga soladi, mana.
Savolsiz narx
Agar «sayt kerak» degan bitta xabardan keyin sizga aniq summa aytishsa, demak, odam vazifani tushunmagan yoki unga chuqur kirishni rejalashtirmagan. Normal pudratchi avval so‘raydi: sayt nima uchun, nechta til, kim yangilaydi, arizalar qayerga ketadi. Bu suhbatga qanday tayyorlanish haqida sayt uchun texnik topshiriq maqolasida batafsil yozilgan.
Havolasiz portfolio
Behance’dagi skrinshotlar chiroyli, lekin ular haqiqiy loyihalar ekanini va ularni aynan shu odam qilganini tekshira olmaysiz. Jonli havolalarni so‘rang. Saytni telefonda oching. Forma ishlayaptimi, qarang. Imkon bo‘lsa, sayt egasidan ishlash qanday bo‘lganini so‘rang.
«Hammasini bir haftada qilamiz»
Admin panelli va ikki tilli korporativ sayt odatda 4–8 hafta. Agar bir hafta va’da qilishsa, uchta variant bor: sizga individual ishlanma deb sotiladigan shablon, bajarilmaydigan va’da yoki ikkalasi ham.
100% oldindan to‘lov
Obro‘li studiyalar ham kamdan-kam hammasini oldindan oladi. Normal sxema — bosqichma-bosqich, u haqda quyida.
Shartnoma yo‘q
«Axir bir-birimizga ishonamiz» — hammasi yaxshi bo‘lib turganda yaxshi ibora. Shartnoma sud uchun emas, ikki tomon ham aynan nima qilinishini bir xil tushunishi uchun kerak.
Frilanser, studiya yoki o‘z dasturchingiz
Bu yerda hamma uchun to‘g‘ri javob yo‘q. Frilanser qachon bizdan yaxshiroq ekanini ochiq aytaman.
| Frilanser | Studiya | O‘z dasturchingiz | |
|---|---|---|---|
| Narx | pastroq | o‘rtacha | har oy maosh |
| Boshlash tezligi | tez | 1–2 hafta | yollashga oylar |
| Odam kasal bo‘lsa yoki ketsa | loyiha to‘xtaydi | boshqasi davom ettiradi | loyiha to‘xtaydi |
| Dizayn + front + back + server | bitta odam hammasini kamdan-kam biladi | barcha rollar bor | odamga bog‘liq |
| Nima uchun mos | landing, kichik tuzatishlar, bot | CMS’li sayt, ilova, uzoq qo‘llab-quvvatlash | har kuni rivojlanadigan mahsulot |
Bitta xizmat uchun landing’ga yaxshi frilanser — normal tanlov va men o‘zim ham ba’zan mijozlarga aynan shuni maslahat beraman. Dizayn, backend, frontend va keyin yillab qo‘llab-quvvatlash kerak bo‘lgan loyihada bitta odam riski juda katta.
Sayt kimga tegishli
Bu eng muhim bo‘lim va u ishlab chiqish haqida emas.
Har bir mijoz bilan bir xil ro‘yxatdan o‘tamiz. Agar bulardan biror narsa bizda qolsa, buni shartnomada yozamiz va birinchi so‘rovdayoq topshiramiz.
- Domen mijoz nomiga ro‘yxatdan o‘tgan, registrator kabinetiga kirish mijozda
- Hosting yoki VPS mijozning kartasidan to‘lanadi yoki ishga tushgandan keyin topshiriladi
- Kodli repozitoriy (GitLab, GitHub) mijozga tegishli yoki mijoz to‘liq nusxasini oladi
- Saytning admin paneliga superfoydalanuvchi huquqlari bilan kirish
- Google Search Console, Yandex Vebmaster, analitika loginlari mijoz pochtasiga rasmiylashtirilgan
- Arizalar keladigan Telegram botlar va kanallar mijoz akkauntida yaratilgan
- Hujjatlar: loyiha qanday ishga tushiriladi, zaxira nusxalar qayerda, qanday kalitlar bor va ular qayerda saqlanadi
Oxirgi band ko‘pincha unutiladi. Kodingiz bo‘lsa ham, yo‘riqnomasiz yangi pudratchi uni qanday ishga tushirishni tushunish uchun kunlar sarflaydi.
“Loyihani topshirish bir kun olishi kerak. Agar buning uchun bir oylik tergov kerak bo‘lsa, demak, loyiha boshidanoq ijrochidan ketib bo‘lmaydigan qilib qilingan.”
Risk qilmaslik uchun qanday to‘lash kerak
Biz bosqichlar bo‘yicha ishlaymiz va har qanday pudratchidan ham shuni talab qilishni maslahat beraman. Ma’nosi oddiy: siz hali ko‘rmagan narsa uchun hech qachon ko‘p oldindan to‘lamaysiz.
- 30–40% oldindan to‘lov. Undan keyin prototip va asosiy ekranlar dizayni keladi. Bu natijani ko‘radigan va to‘xtashingiz mumkin bo‘lgan birinchi lahza.
- Dizaynni tasdiqlash. Keyingi bosqich uchun to‘lov faqat maketlarni kelishganingizdan keyin. Tasdiqlangandan keyingi tuzatishlar alohida muhokama qilinadi, bu ikki tomon uchun ham adolatli.
- Test serverda demo. Jonli saytni bosib ko‘rasiz, formalar, admin panel, mobil versiyani tekshirasiz. Biz izohlar ro‘yxatini qayd etamiz.
- Ishga tushirish va qolgan to‘lov. Sayt sizning domeningizga ko‘chadi, yuqoridagi ro‘yxat bo‘yicha barcha kirish huquqlarini olasiz, shundan keyingina yakuniy to‘lov.
- Kafolat davri. Bir-ikki oy, bu vaqtda xatolar bepul tuzatiladi. Keyin — kelishuv bo‘yicha qo‘llab-quvvatlash.
Har bir bosqichda allaqachon qilingan narsaga kirish huquqingiz bo‘lishi kerak. «Oxirida ko‘rsatamiz» emas, istalgan vaqtda ochish mumkin bo‘lgan test server havolasi.
Shartnomada nimani tekshirish kerak
Shartnoma yigirma sahifa bo‘lishi shart emas. Lekin unda quyidagilar bo‘lishi kerak:
- Ish hajmi. Sahifalar va funksiyalar ro‘yxati. Eng yaxshisi kelishilgan texnik topshiriqqa havola bilan.
- Bosqichlar bo‘yicha muddatlar, faqat topshirish sanasi emas.
- Nima tuzatish, nima yangi vazifa hisoblanadi. Nizolarning eng ko‘p uchraydigan manbai.
- Kod va dizaynga huquqlar to‘lovdan keyin sizga o‘tadi.
- Ishga tushgandan keyin xatolarni tuzatish kafolati.
- Chiqish shartlari. Tomonlardan biri loyihani to‘xtatmoqchi bo‘lsa nima bo‘ladi: nima topshiriladi va qilingan ish uchun qancha to‘lanadi.
Oxirgi band pessimistik tuyuladi. Aslida u ikki tomonni ham himoya qiladi va agar ajralish yuz bersa, uni xotirjam qiladi.
Hammasi to‘g‘ri qilinganda bu qanday ko‘rinadi
Pudratchining yaxshi belgisi — u bilan qancha mijoz qoladi. Legal Alliance yuridik firmasi saytini 2022-yilda logotip va brendbuk bilan birga qildik va hozirgacha yuritib kelamiz. Amaliyot yo‘nalishlari, jamoa, yangiliklar, video, qidiruv, kompaniya tarixi — bularning hammasi yashaydi va muntazam yangilanadi. Bu bizda hech qachon kelishmovchilik bo‘lmagan degani emas. Bu ularni qanday hal qilish aniq bo‘lgan degani.
Bunday uzoq qo‘llab-quvvatlashga nimalar kirishini Mirodil «Sayt ishga tushdi. Har oy nima qilish kerak» maqolasida batafsil yozgan. Agar hali byudjet bosqichida bo‘lsangiz, Toshkentda sayt narxi tahlili foydali bo‘lishi mumkin.
Pudratchini o‘zim tanlaganimda
Uchta jonli loyihani ko‘rib chiqardim va kamida bittasining egasiga yozardim. Butun loyiha uchun to‘lashdan oldin prototip so‘rardim. Domen kimning nomiga rasmiylashtirilishini shartnomani imzolashdan oldin tekshirardim. Va pudratchi biznesim haqida noqulay savollar beryaptimi, e’tibor berardim. Bermasa, ehtimol, unga nima chiqishining farqi yo‘q.
Eng qimmat xato — 20% ortiqcha to‘lash emas. Eng qimmat xato — yarim yilni yo‘qotib, qaytadan boshlash. Maqola boshidagi o‘sha mijoz oxir-oqibat saytni ishga tushirdi, lekin rejalashtirganidan yetti oy kech va uning uchun deyarli ikki barobar to‘ladi.
Sizga yuborilgan taklifga kimdir chetdan qarashini istasangiz, Telegram’da @Azamat_yamin’ga yozing. Gap biz haqimizda bo‘lmasa ham, halol aytaman.
